امروز: پنج شنبه, 24 آبان 1397
محتوای خبر

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر) در شهر نراق

15 آبان 1393 کد خبر : 98861223

 

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

 

 

تخت روان گردانی (شیر)  تشریح و مشخصات :

طول تخت روان : چهار متر و پنجاه سانتی متر
عرض تخت روان : نود سانتی متر
ارتفاع : هشتاد و پنج سانتی متر
طول نشیمن گاه شیر : صد و پنجاه و پنج سانتی متر
عرض نشیمن گاه شیر : نود سانتی متر
وزن تقریبی تخت روان : صد کیلوگرم
قدمت تخت روان نراق : حدود 300 سال
حمل توسط : 10 نفر

 

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

سال ساخت تخت روان در نراق زمان حکومت صفویه رایج گردید،این وسیله سه قرن پیش حدودا سال 1090 خورشیدی توسط یکی از تجار نراقی به نام حاج ابوالقاسم یوسفی فرزند خالو قاسم در نجف اشرف عراق خریداری و به نراق منتقل شده است.

به احتمال قوی در مسافرت زیارتی که مرحوم حاج ماشاءالله به عتبات عالیات داشته خریداری و با آن بازگشته است. همچنین حدود سال 1145 خورشیدی به وسیله دو راس قاطر که به قسمت جلو و عقب تخت روان بسته می شد حاج ماشاءالله یوسفی(در سن 55 سالگی) و اعضای خانواده اش از نراق به سفر زیارتی سرور شهیدان امام حسین(ع) در کربلا و پدر بزرگوارش علی بن ابیطالب(ع) در نجف مشرف گردیده اند.

شبه چنین مسافرت هایی در قدیم با کجاوه یا پالکی انجام می گرفته است. پالکی در دو سمت قاطر تعبیه می شده و مثل اتاق کوچکی افراد مسافت های طولانی را با آن طی می کرده اند.

سال حدود 1175 خورشیدی (218 سال قبل) زمانی که مالک تخت روان فوت می کند بر اساس وصیت نامه جنازه اش با همین تخت روان و به وسیله دو راس قاطر و سه نفر چاروادار (چهارپادار) از نراق ایران به نجف عراق منتقل و در قبرستان نجف دفن می گردد. سه یا چهار جنازه ای که به وسیله تخت روان از نراق به نجف منتقل گردیده هر کدام حدود چهار ماه مسافت رفت و برگشت را پیموده اند.

حرکت تخت روان از ابتدای پیدایش تاکنون به طور سنتی ادامه داشته و  کمتر در استفاده آن تغییرات حاصل شده است.

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق


به سفارش حاج ابوالقاسم یوسفی آیین تخت روان گردانی موروثی گردید و همچنان در اختیار این طایفه قرار دارد. بعضی از خدمتگزاران این آیین عاشورایی عبارتند از :


علی حمزه ای فرزند شاه حمزه
محمد علی حمزه ای فرزند علی
ابوالقاسم حمزه ای فرزند علی
حمزه حمزه ای فرزند علی
عباس یوسفی فرزند ابوالقاسم
حسین یوسفی فرزند ابوالقاسم
حسن یوسفی فرزند ...
حسن یوسفی فرزند... (مشهور به حسن کاشی)
یوسف یوسفی فرزند حسن
نصرالله یوسفی فرزند عباس
نوروز یوسفی فرزند عباس
سلطانعلی یوسفی فرزند حسن
حمید یوسفی فرزند سلطانعلی

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

شیر روی تخت روان نیز موروثی است و هم اکنون در اختیار طایفه کریمی می باشد. این دو طایفه و بقیه دست اندرکاران تلاش می کنند روز عاشورا این آیین را به بهترین شرایط مطلوب در جهت نمایش فرهنگ عاشورایی به مردم سوگوار نمایش دهند. این وسیله در سه مراسم شهادت حضرت سیدالشهدا(ع) و امام علی(ع) و امام حسن مجتبی(ع) با پارچه سیاه پوش می گردیده است.

در ابتدای استفاده بازسازی صحنه کربلا را به این شکل نمایان می کردند که جنازه امام روی زمین است و شیر بر بالین حضرت آمده است. اوایل شروع به کار آیین تخت روان گردانی به وسیله دو قاطر در جلو و عقب حمل می شد. شبه شیر بر روی آن سوار می شد و خاک بر سرش می ریخت و چند کبوتر نیز که رنگ قرمز به آن می مالیدند مقابل شیر پر و بال می زد. لیکن سال هاست این وسیله در طول مسیر و جلوی نخل ها بر روی دوش مردم حمل می شود.

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

 

در کنار جاذبه های نخل گردانی اغلب پسران و دختران نسل جدید روز عاشورا با انواع دوربین و تلفن همراه در حال گرفتن عکس و فیلم از حرکات حزن آلود شیر بر روی تخت روان در حاشیه نخل ها می باشند.

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق


 
سال 1245 قمری ( 193 سال قبل) جنازه علامه ملا احمد فاضل نراقی به وسیله تخت روان و بستن دو اسب در جلو و عقب آن و سه یا چهار چاروادار (چهارپادار) از نراق ایران به نجف عراق منتقل گردید و نزد پدر بزرگوارش علامه ملا محمد مهدی نراقی در جوار بارگاه ملکوتی حضرت علی بن ابیطالب(ع) در ایوان علما (صغیر) به خاک سپرده می شود.

 

مسن ترهای نراق بیان داشتند بر اساس نقل متواتر منهای ملا احمد نراقی دو یا سه جنازه دیگر بزرگان نراق بر اساس وصیت نامه با تخت روان به نجف اشرف انتقال یافته و مجددا این وسیله و حاملین آن به نراق بازگشته اند.


جنس تخت روان کاملا از چوب می باشد و حدود 10 نفر آیین گرداندن آن را فقط روز عاشورا اجرا می کنند. وزن تقریبی تخت روان 100 کیلوگرم می باشد و وقتی فردی در لباس شیر روی آن قرار می گیرد وزن آن به حدود 170 کیلوگرم افزایش می یابد.

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 


روی تخت روان یکی از اهالی در لباس شیر همه مسافت را به صورت خمیده و دو زانو بر بلندی آن طی می کند. شیر در بین راه با دستانش بر سر خود خاک و کلوخ و کاه می ریزد. صورت خویش را به مثابه مالیدن بر جنازه خونین 72 تن از شهدای کربلا و حضرت امام حسین(ع) به چپ و راست اشاره می دارد و ضمن محافظت از شهیدان خود را داغدار مصیبت و ظلم هایی که به اهل بیت امام حسین(ع) روا شده می داند.

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق


دو کبوتر زنده و خونین بال هم مقابل شیر بال و پر می زنند و بعضا قصد پرواز دارند که پایشان با نخ نازکی بسته شده و حزن و اندوه را افزایش می دهند،فلسفه این کار متعدد بیان شده است،یکی اینکه علاوه بر انسان های کره زمین حیوانات نیز از مصائب وارده بر فرزند حضرت زهرا(س) امام حسین(ع) و 72 نفر از شهیدان کربلا نالان و ناراحت هستند،آنان نیز از ظلم ظالمان شکایت دارند.
 
تا حدود سال های 1340 تا 1345 مرحوم علی ملکی فرزند میرزا مهدی مشهور به اوسا علی شیر در لباس شیر انجام وظیفه می نمود،استاد علی ملکی در حومه کاه و گندم نراق کچ درست می کرده و مرد مومن و درست کاری بوده است.
ایشان بعدها به روستای نخچیروان از توابع شهرستان محلات برای کسب و کار و معیشت نقل مکان می کند،نخچیروان یعنی شکارگاه و قدمتی حدود 1400 ساله دارد که در مسیر تفرجگاه آبگرم واقع است.  شیر علی آنجا با یک خانمی از اهالی نخچیروان ازدواج و صاحب پنج فرزند می شوند. مشکلات معیشتی و قحط سالی و شیوع بیماری های مختلف به مرور باعث فوت فرزندان و بعد همسرش می گردد. علی ملکی به زادگاهش نراق باز می گردد و با خانم رقیه اسماعیلی فرزند اسماعیل تجدید فراش می نماید. فرزندی از این ازدواج حاصل نمی گردد تا اینکه شیر تخت روان عاشورای نراق فوت می کند.

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق

 

آیین عاشورایی تخت روان گردانی (شیر)/نراق


 
به درخواست و سفارش استاد علی ملکی یکی از همسایگان مورد وثوقش حاج رضا کریمی نراقی فرزند علی اکبر چند سالی در لباس شیر بر روی تخت روان به عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع) می نشست. پس از فوت حاج رضا فرزند برومندش آقای محمد کریمی به زیبایی این نقش را ایفا می کند.

تخت روان در آیین مذهبی جایگاهی ندارد لیکن شیری که بر آن سوار هست دارای ارزش می باشد،بیشتر متصور است که فعالیت های غمناک شیر بر بلندای دست مردم مورد مشاهده باشد. چون زمانی که این حیوان خاک بر سر خود می ریزد و یا جنازه های فرزندان پیامبر را بو کرده و از آنها محافظت می نماید اگر بر روی زمین انجام شود همه مردمان این حرکت نمادین را نمی بینند.
 
در فرهنگ فارسی معین تخته روان چنین معنی شده است: کجاوه ، تختی که در گذشته پادشاهان روی آن می نشستنند و غلامان آن را بر دوش گرفته راه می رفتند و دو معنی دیگر آن عبارت است از :
تخت روان یا برانکارد وسیله ای برای حمل و نقل بیمار یا زخمی می باشد ، تخت روان مکانی برای گذاردن تابوت می باشد.


حکایت شیر و فضه :


فضّه فرزند پادشاه هند بود كه پس از اسارت به دست مسلمانان ، توسّط پيغمبر (ص) به خدمت حضرت فاطمه (س) در آمد. وى داراى فضائل و ارزشهاى والايى بوده كه در كتاب‏هاى تاريخى، تفسيرى به آنها اشاره شده است. او همچنين يكى از حافظان قرآن بود كه با مردم به وسيله آيات الهى سخن می گفت.

فضّه از جمله كسانى است كه پس از حضرت زهرا (س) افتخار خدمتگذارى حضرت زينب (س) را داشت و در كنار آن حضرت در كربلا حضور داشته است.


پس از شهادت امام سوم شیعیان حسین بن علی(ع) عمر سعد ملعون قصد داشته بر پیکر مطهر شهدا به وسیله ده سوار اسب بتازاند که خانم فضه با هماهنگی حضرت زینب(س) به نخلستان اطراف کربلا رفته و فریاد بر آورد یا ابا الحارث که شیر قوی و تنومندی آمد و پس از شرح ماجرا از او کمک خواست تا خاندان اباعبدالله را یاری رساند.

شیر در معرکه صورتش را به بدن های شهدا از جمله اباعبدالله می مالید و بو می کرد و  عمر سعد که چنین دید از کار خود منصرف شد. این شیر یا شبیه آن همان حیوانی است که غلام حضرت رسول خدا (ص) به نام مهران را نجات داده است.


علی رغم اینکه شرح کامل ماجرای شیر و فضه در کتب تاریخی نقل شده ولی سندیت آن تائید نگردیده و اکثر علمای قدیم تاکنون و از جمله آیت الله مرتضی مطهری(شهید) آن را مردود دانسته اند.

 

گرد آورندگان : محمد عضائی و حسین عضائی


 انتهای پیام/